Wychowanie patriotyczne - struktura zbiorów Izby Pamięci Narodowej

Izba Pamięci Narodowej liczy łącznie ponad 2 tysiące eksponatów, niemal w całości oryginałów /tylko nieliczne kopie dokumentów/, z czego ponad połowa została udostępniona zwiedzającym w 4 pomieszczeniach. Pozostałe materiały  - z braku przestrzeni ekspozycyjnej - znajdują się w archiwum.
Nie ma tutaj etatowego kustosza czy konserwatora, funkcje przewodników - obok dyrektora szkoły - pełnią uczniowie starszych klas, wyróżnieni specjalną odznaką ‘Przewodnika Izby Pamięci Narodowej’. W skład kompleksu muzealnego wchodzi także dodatkowo Muzeum Górnicze dające przegląd regionalnego dorobku, zwłaszcza w nzakresie kopalnictwa rud miedzi i węgla kamiennego. Przestrzeń wystaw zamknięta jest  dekoracyjną przesuwaną na rolkach kratą z symboliką narodową ; Białym Orłem  i kompozycją znaku Pamięci Narodowej /dar Zakładów Górniczych ‘Konrad’ z inicjatywy dyrektora mgr inż. Alfreda Cholewiaka, projekt wspólny - mój i Zygmunta Wydrycha/.
Wyróżniają się 4 integralnie związane ze sobą  części kompozycji muzealnej ;
I. Sanktuarium z wiecznym zniczem, mieszczące ziemię z pól bitewnych Wojska Polskiego i polskich partyzantów z lat II wojny światowej, tablice pamiątkowe i symboliczne kompozycje rzeźbiarskie i metaloplastyczne.
II. Dwie wydzielone sale dokumentów i eksponatów historycznych.
III. Sala Sztandarowa ‘Białych Orłów’.
IV. Pomniki wzniesione na placu apelowym szkoły, który nosi imię Marynarki Wojennej ;
1. Bohaterskich Obrońców Helu,
2. Żołnierza - Obrońcy Dziecka,
3. Ludzi Morza,
4. Gen. Franciszka Kleeberga i jego Żołnierzy,
5. Głazy i tablice pamiątkowe ku czci wybitnych pedagogów Henryka Jordana i Janusza Korczaka,
6. Marmurowy obelisk z kotwicą, zwieńczony miedziowym żaglowcem ku czci
wybitnego urodzonego w Bolesławcu niemieckiego poety Marcina Opitza - jako dyplomaty w służbie polskiego ‘morskiego’ króla Władysława IV.
S a n k t u a r i u m - zbudowane z szarego piaskowca /boniówki/ - gromadzi metalowe urny /mosiężne/ z ziemią pobraną z pól bitewnych i mogił żołnierskich i partyzanckich rozsianych w Europie i Afryce /np. Tobruk/, przekazane szkole w otoczce bogatego ceremoniału przez uczestników historycznych wydarzeń, żołnierzy - weteranów, b. partyzantów i więźniów koncentracyjnych obozów zagłady. Stoją tu urny kryjące ziemię spod Kocka, Mławy, Helu i Westerplatte, spod Monte Cassino, spod Lenino i Kołobrzegu /miejsca powtórnych zaślubin Polski z morzem/, z mogiły polskiego partyzanta w Jugosławii, z Arnhem, z miejsca desantu polskich żołnierzy na Solcu w czasie powstania warszawskiego, wreszcie z miejscowego cmentarza żołnierzy radzieckich i z cmentarza II Armii WP w Zgorzelcu
W holu sanktuarium są jeszcze dwie kompozycje upamiętniające wyzwolenie Bolesławca  12 lutego 1945 r. /’Chwała  Bohaterom’/ i 35-lecia powstania LWP /’W hołdzie Zwycięzcom’/, kamienna kompozycja z popiersiem żołnierza-Kościuszkowca i napisem wykutym w piaskowcu ;’Żołnierzom - Obrońcom Ojczyzny’, obraz ‘Forsowanie Nysy Łużyckiej’/Nagroda Główna redakcji ‘Żołnierza Polskiego’ za I miejsce w konkursie IPN,, tablica upamiętniająca otwarcie Izby /kuta w marmurze/ i dzwon okrętowy z m/s ‘Bolesławiec’, upamiętniający zasługi szkoły w nazwaniu statku tym imieniem. W tekście reprodukuję skan mojego imiennego upoważnienia wystawionego przez władze lokalne do starań na Wybrzeżu o nazwę naszego miasta na burcie kolejnego statku handlowego polskiej floty. Wynikało to z moich rozlicznych kontaktów z morskimi instytucjami i ludźmi morza i z zasług szeroko znanej na Wybrzeżu naszej szkoły konsekwentnie realizującej własny, autorski program wychowania morskiego młodzieży. Udało się ten cel osiągnąć nie bez trudu i wielkiego wysiłku, bo co najmniej kilkanaście innych, większych od Bolesławca miast równolegle zabiegało o ten przywilej nobilitacyjny. Udało mi się wrócić z dobrą nowiną i z tarczą, a nie na tarczy.
W sanktuarium uwagę zwracają piękne drzwi prowadzące do IPN ozdobione 6 kutymi w blasze miedzianej historycznymi Orłami /dar mgr inż. Alfreda Cholewiaka /wykonał Jan Siarkowski/, obok kompozycja średniowiecznej tarczy wojownika-rycerza z herbem miasta, kute w miedzi oraz trzy dekoracyjne żelazne halabardy /dar mgr inż. Jana Mielniczaka z ‘Elektroniki’, miejscowej fabryki aparatury próżniowej i pomp/.Całość wystroju zamyka ceramiczna rzeźba ‘Głowa łączniczki z Powstania Warszawskiego’ na wmurowanym w ścianę postumencie /dar Bolesława Kwiatkowskiego, rzemieślnika/.U sufitu rozpięty został wielki spadochron wojskowy komandosów, całość robi ogromne wrażenie niecodziennym wystrojem i rozmieszczeniem akcentów dekoracyjnych.
Sanktuarium jest tradycyjnym miejscem witania licznych gości - zgodnie z bogatym szkolnym ceremoniałem /m.in. dźwiękiem dzwonu okrętowego przekazanego przez Kpt. Ż. W. Jerzego Niemca, dowódcy m/s ‘Bolesławiec’/ oraz patriotycznych uroczystości, np., obietnic zuchowych i przyrzeczeń harcerskich /także dla uczniów innych szkół/, wieczornic, akademii, apeli itp.
Dwie sale dokumentów i eksponatów historycznych stanowią pomieszczenia zamknięte, które zwiedza się z przewodnikami. Mieszczą bogate zbiory potraktowane tematycznie, z oszczędnym komentarzem słownym dotyczącym ciekawszych znalezisk i darów. Wyróżniają się strukturalną odrębnością następujące działy ;
1. Wrzesień 1939 r.
2. Zbrodnie hitlerowskie na ziemiach polskich.
3. Walki zbrojne Polaków na Zachodzie.
4. Dzieje polskiego batalionu w Jugosławii.
5. Biografie zasłużonych pionierów.
6. Militaria - partyzancka broń.
7. Mundury WP z lat II wojny światowej - na Wschodzie i Zachodzie Europy.
8. Współczesność LWP - pokojowa służba w ONZ.
9. Bolesławiec 1945 - 1946 . Dokumentacja fotograficzna.
10. Żołnierska przyjaźń polsko - radziecka. Rodowód.
11. Ruch młodzieżowy - tradycje.
12. Biblioteczka martyrologii narodowej w wydawnictwach ROPW i M.
Najstarsze eksponaty dotyczą Polski porozbiorowej /austriackie odznaczenia dla Polaka/, nieliczne czasów Polski przedwrześniowej /orzełki wojskowe z czapek żołnierskich, mundur żołnierza/, bardzo liczne i unikalnej wartości odnoszą się do ruchu partyzanckiego i walki zbrojnej z okupantem niemieckim oraz martyrologii narodowej.
Oddzielne miejsce zajmuje bogata kolekcja sztandarów.
Do najcenniejszych  eksponatów należy oryginalny sztandar Zgrupowania Partyzanckiego im.’ Jeszcze Polska nie zginęła’ dowodzonego przez płk. Roberta Satanowskiego wraz z zaświadczeniem uczestnika walk w tych oddziałach sierż. Jana Janickiego /obszar walk - Kresy Wschodnie/ oraz drugi sztandar Związku b. Więźniów Politycznych z Bolesławca, wykonany z pasiakowego płótna obozu koncentracyjnego kobiet w Ravensbruck przywiezionego przez b. więźniarkę Stefanię Tajcher.
Wśród zbiorów są tak bezcenne eksponaty, jak np. szachy wykonane w Oświęcimiu z chleba i starych gazet niemieckich, listy słane z obozów koncentracyjnych do rodzin więźniów, fragmenty drutu kolczastego z obozowego ogrodzenia, mydło produkowane przez hitlerowców ze zwłok ludzkich w Sztuthofie z symbolem RIF 0222, sfałszowana karta tożsamości Polaka, naszywka identyfikacyjna z obozu zagłady z literą ‘P’ /Polak/ i druga - z literą ‘P’ na czerwonym trójkącie /więzień polityczny/, obozowe menu naklejone ze strzępków gazet na papier, okupacyjne pieniądze tzw. ‘młynarki’ emitowane w Krakowie, zeszyt z żołnierskimi kupletami z obozu jenieckiego Polaków w Hamburgu i Lubece, fragment pamiętnika z powstania warszawskiego, 20 - markowa moneta z getta łódzkiego Żydów.
Unikalne są eksponaty ilustrujące dzieje walk partyzanckich , wśród nich zapalniczka wykonana z łusek wystrzelonych pocisków, mapnik wojskowy, pomysłowy grzebień z wypalonych zapałek powiązanych nitką, ułańskie ostrogi. Na oddzielny komentarz zasługuje zbiór dokumentów, fotografii i odznaczeń oraz spisana - do niedawna jedyna w druku - historia polskiego batalionu walczącego przeciw wojskom niemieckim i skojarzonymi z nimi kolaborantami w górach Jugosławii./ w powiecie bolesławieckim i w samym Bolesławcu osiedliło się po wojnie około 18 tysięcy reemigrantów z Bośni, wśród nich uczestnicy walk polskiego batalionu i innych oddziałów partyzanckich Józefa Broz - Tito/. Jest tu nawet oryginalne siodło hitlerowskiego oficera, zdobyte w walce przez zastępcę dowódcy polskiego batalionu w Jugosławii kpt. Jana Drąga, które służyło mu przez wiele miesięcy na partyzanckich ścieżkach w czasie konnych patroli górskich lasów.
W muzeum znalazły się też liczne biografie weteranów, zebrane i opublikowane przeze mnie w prasie wrocławskiej, wzbogacone o liczne dokumenty i fotografie.
Nie zabrakło odznaczeń bojowych nadawanych na Zachodzie polskim żołnierzom ;krzyża za Monte Cassino i ‘Virtuti Militari’, medali brytyjskich, francuskich i innych. Jest tu nawet menażka wojskowa z Włoch, zaplombowana puszka angielskiego tytoniu, którą otrzymywali uczestnicy walk na froncie włoskim- obok pamiątkowego zegarka, z którym sierż. Brzeziński przeszedł szlak bojowy armii gen. Andersa. Jeśli dodać paradną szablę ułańską z wygrawerowanym napisem ‘Honor i Ojczyzna’ z września 1939 r. , żołnierski plecak sierż. Piotra Mojsy, który szedł bić się na Wileńszczyźnie, maszynową odbitkę odezwy do żołnierzy II Armii WP przed forsowaniem Nysy Łużyckiej, biografie i dokumenty kobiecego batalionu ‘Platerówek’, wojskowe rogatywki spod Lenino, kolekcję orłów z czapek żołnierskich, kabury pistoletów i przestrzeloną ładownicę nabojową, która uratowała życie płk. Henryka Wawrzynowicza, wreszcie karabinowy pocisk hitlerowskiego snajpera, wyjęty po przeszło 20 latach z nogi rannego pod Berlinem sierż. Stanisława Zielińskiego - będzie to tylko pobieżny przegląd niezwykle zasobnych zbiorów muzealnych.
Stoją tu żołnierskie buty chor. rez. Michała Bigosińskiego, w których dotarł wraz z I Armią WP do stolicy III Rzeszy, jego fotografia na tle Bramy Brandenburskiej zdobi stary plakat, który trafił do szkoły. Są tu listy poczty polowej w trójkątnych kopertach, setki unikalnych zaświadczeń, fotografii, dyplomów i innych dokumentów. Nie zabrakło kompletu orderów i medali wojskowych przekazanych szkole wraz z listem przez Przewodniczącego Rady Państwa Prof. Henryka Jabłońskiego. W kolekcji żołnierskich mundurów są tak interesujące, jak np. A. Gulanowskiego, który był  uczestnikiem Rewolucji Październikowej w Rosji, wojny hiszpańskiej w 1936 roku i radzieckich oddziałów gwardyjskich w czasie ostatniej wojny. Prawdziwy skrót polskiego losu XX wieku. Obok - mundur marynarza z ORP ‘Dragon’, zatopionego u brzegów Wielkiej Brytanii przez kieszonkową łódź podwodną hitlerowskiej marynarki wojennej, płaszcz uczestnika bitwy pod Lenino i dwa mundury polskich komandosów służących pod błękitną flagą ONZ. Są tu również błękitny hełm i niebieski beret z odznaką ONZ, symbole ONZ na plakietach i plakatach - wszystko to stanowi dary z Egiptu. To już prezentacja współczesnego Wojska Polskiego ; medale, plansze, proporczyki, pamiątkowe wazony i odznaki, w większości dary Śląskiego Okręgu Wojskowego i Głównego Zarządu Politycznego Wojska Polskiego. Nie brakuje nawet oryginalnej, wystrzępionej wiatrami pustynnymi błękitnej flagi
ONZ z północnej Afryki, która powiewała nad bazą polskich oddziałów specjalnych na linii
frontowej przerwania ognia. Przywiózł ją do szkoły redaktor wojskowego pisma ‘Żołnierz Polski’ B. Lewandowski w asyście delegacji żołnierskiej ‘błękitnych hełmów’. Flaga została umieszczona w specjalnej gablocie w Sali ‘Białych Orłów’.
Nie da się wyszczególnić wszystkich eksponatów - jest ich po prostu zbyt wiele.
Zajrzyjmy do kolejnej Sali Sztandarowej ‘Białych Orłów’.
Na drzwiach - historyczny Orzeł z Tarnopola, przywieziony przez przesiedleńców, z szacunkiem zdjęty z urzędowego budynku administracji i schowany przed Niemcami i Rosjanami. Ktoś pozbawił eksponat korony i w takiej okaleczonej postaci trafił do zbiorów
bolesławieckiej IPN, zdobiąc drzwi wejściowe do najpiękniejszej i największej sali muzealnej. Wewnątrz - ściana fresków  ilustrujących cykl 6 Orłów Polskich na przestrzeni
dziejów, od Piastów po współczesność. Na przeciwległej ścianie - herby 49 miast wojewódzkich i herb Bolesławca. Odrębna ekspozycja umieszczona w gablotach poświęcona jest patronowi Izby gen. Franciszkowi Kleebergowi /cenny dar K. Burży i S. Jesionowskiego. Pod sufitem kolekcja kilkudziesięciu bander, flag i proporców Marynarki Wojennej RP, po przeciwnej stronie - bezcenna kolekcja autentycznych sztandarów o wartości historycznej.
Wymieniam je po kolei:
1. W gablocie - błękitna  F l a g a   O N Z, pod którą służył polski kontyngent komandosów na Półwyspie Synaj, na linii przerwania ognia między Egiptem i Izraelem .
2. Bezcenny sztandar Zgrupowania Partyzanckiego im. ‘Jeszcze Polska nie zginęła’ , którym dowodził płk. R. Satanowski.
3. Sztandar Związku b. Więźniów Politycznych w Bolesławcu wykonany z płótna obozowego używanego w Ravensbruck do szycia więziennych pasiaków przebywających tu kobiet - więźniarek. Łączy się z nim nazwisko pierwszej polskiej nauczycielki w naszym
mieście, Stefanii Tajcher.
4. Sztandar Zarządu Powiatowego ZBoWiD w Bolesławcu, przekazany przez płk. E.
Nienartowicza.
5. Sztandar Zarządu Powiatowego Ligi Obrony Kraju w Bolesławcu.
6. Sztandar b. Domu Harcerza, przekazany przez Wandę Patora,b.Dyrektorkę placówki oświatowej.
7. Bandera ze statku m/s ‘Pekin’, która po raz pierwszy w dziejach polskiej floty
handlowej powiewała na wodach Nowej Gwinei Papuaskiej. Dar dowódcy statku Kapitana
Ż. W. Tadeusza Kalickiego.
8. Bandera z m/s ‘Antoni Garnuszewski’ z Antarktydy, z okolic stacji badawczej polskich polarników im. H. Arctowskiego, dar Kpt. Ż. W. Tadeusza Kalickiego.
9. Ostatnia bandera z m/s ‘Legnica’, któryzakończył służbę w PLO. Dar Kpt. Ż. W.
Tadeusza Kalickiego.
10. Wielka Flaga Armatorska Polskich Linii Oceanicznych, nagroda i symbol wyróżnienia szkoły. Przekazał Henryk Sikorski.
11. Kopia sztandaru polskiego batalionu walczącego w górach Jugosławii. Oryginał
znajduje się w Muzeum WP w Warszawie. W 30 lat po uszyciu oryginału  - kopię wykonała ta sama Polka, Krystyna Rozmus. Sztandar przekazał szkole Dowódca Polskiego Batalionu Kpt. Jan Kumosz.
12. Sztandar Partyzancki oddziałów jugosłowiańskich. Dar miasta Prnjavor, zaprzyjaźnionego z Bolesławcem.
13. Sztandar Zarządu Powiatowego Związku Młodzieży Wiejskiej w Bolesławcu.
Przekazał Józef Kusiak.
4. Sztandar Komitetu Powiatowego PZPR w Bolesławcu. Przekazał dr inż. Ryszard
Awłasewicz.
15. Sztandar Komitetu Miejskiego PZPR w Bolesławcu. Przekazał dr inż. Ryszard
Awłasewicz.
16. Sztandar Zakładów Fajansu Sanitarnego w Bolesławcu. Przekazał Wiesław
Grzegorzyca.
17. Sztandar ORMO. Dar mjra mgr Wojciecha Ilczyny.
Freski ścienne w Sali Sztandarowej ‘Białych Orłów’ malował Zygmunt Wydrych.

Dodatkowy przypisek - A. D. 2014 - PS.
Już po wydaniu drukiem foldera - jeszcze w czasie mojej aktywnej pracy zawodowej w szkole na stanowisku dyrektora - przybyły do zbiorów IPN dalsze sztandary, w tym 5 /pięć/
z nich było związanych z ruchem młodzieżowym w woj, Jeleniogórskim. Przekazała je Komisja Historyczna Ruchu Młodzieżowego. Łącznie udało się zgromadzić aż 30 cennych pamiątek historycznych, z czego ocalała do dzisiaj jedynie część - dzięki zainteresowaniu, życzliwości i mądremu podejściu do pielęgnacji tradycji i pamiątek przeszłości Pani Dyrektor Gimnazjum Nr 3 im. Jana Pawła II, Papieża-Polaka, które przejęło budynek szkolny na swoje potrzeby dydaktyczno-wychowawcze. Pani Dyrektor mgr Irenie Sikora-Kołodyńskiej serdecznie dziękuję za uratowanie chociaż w części dorobku przeszłości i trudu wielu ofiarnych ludzi.
Cytuję końcówkę zapisów w folderze :
‘Każdy eksponat w Izbie Pamięci Narodowej ma swoją historię, którą poznałem w osobistych kontaktach z ofiarodawcami i którą w przyszłości opiszę. To symbole cząstek ludzkiego losu, nierzadko trudnego życia, dramatyczne epizody z biografii, fragmenty bolesnych wspomnień. Składają się one niejako na panoramę ojczystych dziejów, są więc niesłychanie ważne i wyraziste , konkretne w każdym szczególe. Tu nie ma fałszu ; prawda eksponatu ma zawsze jednostkową wartość, potwierdzoną często łzami, bólem, cierpieniem, a zawsze osobistą refleksją o czasie minionym.
Jest to muzeum rozwojowe, ciągle pomnażające posiadane zbiory, wzbogacające przy tym formy pracy wychowawczej przy pomocy życzliwych ludzi i instytucji. To zarazem przebogaty warsztat pracy pedagogicznej i kuźnia obywatelskich postaw oraz patriotyzmu tysiąca uczniów szkoły noszącej dumne imię Bojowników o Wolność i Demokrację.’
mgr Paweł Śliwko
Dyrektor Szkoły
PS. Aż trudno uwierzyć, że tego muzeum - chluby miasta - już po prostu nie ma …

Przypisek Anno Domini 2014 r
Do roku 1981 Szkoła Podstawowa Nr 8 w Bolesławcu była wyróżniona następującymi odznaczeniami ;
1. Medal 200-lecia Komisji Edukacji Narodowej
2. Złoty Medal ‘Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej’
3. Srebrny Medal ‘Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej
4. Brązowy medal Rady Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa
5. Odznaka ‘Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej’
6. Medal ‘Mecenas Sztuki’
7. Medal ‘Zasłużony dla Śląskiego Okręgu Wojskowego’
8. Medal im. Henryka Jordana
9. Medal im. Janusza Korczaka
1o. Odznaka ‘Za Zasługi dla ZBoWiD’
11. Złota Odznaka ‘Budowniczy  Legnicko - Głogowskiego Okręgu Miedziowego’
12. Złota Odznaka ‘Zasłużony Pracownik Morza’
13. Srebrna Odznaka FJN ‘Za Czyny Społeczne’
14. Brązowa Odznaka FJN ‘Za Czyny Społeczne’
15. Medal Miesięcznika ‘Morze’
16. Odznaka ‘Zasłużony dla m. Bolesławca’.
Ponadto Szczep ZHP został wyróżniony Złotą Odznaką ‘Zasłużony Pracownik  Polskich Linii Oceanicznych’.
Zwiedzanie szkoły - ciekawsze zbiory i muzea ;
- Izba Pamięci Narodowej
- Muzeum Górnicze
- klaso-pracownia im. H. Jordana
- sala folklorystyczna
- sala indonezyjska
- klasa leśna
- sala hinduska
- Klub Neptuna ze zbiorami fauny morskiej
- Muzeum Morskie im.Dr Bronisława Miazgowskiego
- pracownia języka rosyjskiego/zbiory folkloru/
- druga sala Muzeum Morskiego
- Muzeum Antarktydy
- Galeria Obrazów im. Prof. Tibora Csorby
- klaso - pracownia muzyczna
- galeria rzeźby ludowej Afryki i Azji
- zbiory muszli afrykańskich i raf koralowych

- pracownia biologiczna, ewentualnie inne - do wyboru.